Projecten


De negen City Deal steden hebben elk twee projecten ingebracht. De diversiteit in projecten toont de veelheid aan mogelijkheden en aandachtsgebieden voor het ontwikkelen van een circulaire stad. Gemeenten laten zien dat we in samenwerking met marktpartijen steeds meer ervaring opbouwen op het gebied van circulair bouwen, gebiedsontwikkeling, het herstructureren van woonwijken en het slim samenbrengen van partijen. Door lessen te leren uit deze projecten, en de inzichten breed in te zetten, zet Nederland stappen richting 2050. Op deze pagina worden de 18 projecten onderzocht met daarbij oog voor de overeenkomsten.

Circulaire gebiedsontwikkeling Binckhorst, Den Haag Circulaire gebiedsontwikkeling Buiksloterham, Amsterdam Circulaire bouw Hof van Cartesius, Utrecht Circulaire gebiedsontwikkeling Rotterdam Central District, Rotterdam Samenbrengen Circulaire coalities, Den Haag Over de Circulaire Stad Circulaire bouw Green House, Utrecht Samenbrengen circulair Grondstoffencollectief, Almere Circulaire gebiedsontwikkeling Frederik Hendrik Kazerne, Venlo Samenbrengen circulaire ontwikkeling Leerpark, Dordrecht Circulaire gebiedsontwikkeling Lincoln Park, Haarlemmermeer Circulaire gebiedsontwikkeling Nieuw Kralingen, Rotterdam Circulaire gebiedsontwikkeling Schiphol Trade Park, Haarlemmermeer Circulaire bouw Stadskantoor, Venlo Circulaire bouw Upcycle centrum, Almere centrum Samenbrengen circulaire Westas, Amsterdam Circulaire herstructurering Wielwijk, Dordrecht Circulaire herstructurering De Parken, Apeldoorn Circulaire herstructurering De Maten, Apeldoorn

Circulaire ambitie

In lijn met het Klimaatakkoord van Parijs en het grondstoffenakkoord zijn alle circulaire projecten gericht op het reduceren van energie-, water- en materiaalverbruik. Het is nog lastig om de ambities en impact hiervan te meten en met elkaar te vergelijken. Toch is de aandacht voor het slim inzetten van (gebruikte) materialen en het sluiten van kringlopen wijd verspreid. Ook trachten de projecten om een positieve impact op biodiversiteit en de gezondheid van mensen te hebben. Om al deze ambities te verwezenlijken, is er behoefte aan innovatieve oplossingen in zowel producten als in slimme samenwerkingen tussen partijen. Het uitdagen van de markt is een ambitie in vrijwel alle projecten. Of het nu gaat om een partnerschap, financiering of de ontwikkeling van een gebouw of gebied: hoge ambities moeten leiden tot de innovaties die nodig zijn om de circulaire economie te bereiken.

De andere kant van deze medaille is het gevoel dat veel oplossingen nog niet bestaan. Veel van de gerealiseerde projecten laten zien dat veel oplossingen wel bestaan, maar het lijkt er nog niet op dat deze breed worden overgenomen. Met name op gebouwniveau is al veel mogelijk. Op gebiedsniveau zijn alle projecten in de voorbereidende fase en zal de komende jaren veel ervaring opgedaan worden.

 

Circulaire strategie

De meeste projecten werken aan de circulaire economie door materialen die we nu zien als afval in te zetten als grondstof. Deze strategie wordt in alle projecten toegepast. Zo geldt bij circulaire bouwprojecten vaak het uitgangspunt dat de reeds aanwezige materialen niet verloren mogen gaan, zoals bijvoorbeeld bij de revitalisering van De Parken in Apeldoorn. Dit zorgt ervoor dat de reeds aanwezige materialen bij de uitvoering van de bouwwerken hergebruikt moeten worden. De gerecyclede materialen kunnen dan zowel lokaal als elders opnieuw worden toegepast.

Daarnaast worden strategieën omtrent het gebruik van hernieuwbare grondstoffen en levensduurverlenging veelvuldig toegepast. Het gebruik van hernieuwbare grondstoffen vertaalt zich in de toepassing van bio-based materialen en biocomposieten. In Almere staan reeds elf bankjes van biocomposiet en ruim honderd meter bio-based walbeschoeiing als resultaat van het Grondstoffen Collectief. Levensduurverlenging wordt toegepast door in te zetten op reparatie en refurbishing activiteiten, zoals in het Upcycle Centrum van Almere. Levensduurverlenging kan ook indirect ontstaan door gebruik te maken van nieuwe bedrijfsmodellen.

Daar waar de ‘klassieke’ circulaire strategieën omtrent het sluiten van grondstof kringlopen alom vertegenwoordigd zijn in de City Deal projecten, wordt nog aarzelend omgegaan met nieuwe bedrijfsmodellen. Enerzijds zijn er projecten waar de gemeente als opdrachtgever opteert voor een product-dienst systemen. Zo wordt het meubilair van de Duurzaamheidsfabriek in Dordrecht geleased. Anderzijds zetten ondernemers product-dienst systemen op in de nieuwe bedrijvigheid die gecreëerd wordt als gevolg van een circulair bouw of gebiedsontwikkeling project. Tot slot experimenteren meerdere projecten met het berekenen van Total Cost of Ownership waardoor de kosten van in eerste instantie duurdere oplossingen beter uit kunnen.

 

Maatschappelijke impact

In de verschillende projecten zien we dat er, behalve een ecologische of economische doelstelling, ook maatschappelijke initiatieven ontstaan. Veel gemeenten werken al met een Social Return on Investment via een aanbesteding, zoals bij de werkzaamheden in het Dordtse Wielwijk. Dit houdt in dat de opdrachtnemer, bijvoorbeeld een aannemer of hovenier, verplicht wordt om extra werk(ervarings)plaatsen te bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hoewel deze werkplaatsen meestal van tijdelijke duur zijn, zorgt dit voor een impuls waarbij de betreffende werknemers ervaring opdoen. Dit vergroot de kans op een structurele baan. Tegelijkertijd zorgen werkzaamheden in de buitenruimte voor reguliere arbeidsplaatsen. Het blijft lastig om vooraf in te schatten wat de economische waarde hiervan is.

Bij vrijwel alle gebieds- en gebouwontwikkelingen is het betrekken van inwoners een onderdeel van het project. Doorgaans met het oog op het vergroten van draagvlak en het ophalen van ideeën. Zo worden de bewoners van Nieuw Kralingen in Rotterdam actief betrokken bij de ontwikkeling van het gebied. Ook wordt veel aandacht besteed aan educatie door de samenwerking met het onderwijs en de inzet van studenten. De gemeente Almere biedt bijvoorbeeld educatieprogramma`s aan in het Upcycle Centrum en studenten kunnen onderzoek uitvoeren op het gebied van de circulaire economie. Immers, transities worden niet bereikt zonder educatie, bewustwording, inspiratie en kennisdeling. De projecten laten zien dat de maatschappelijke impact misschien wel het belangrijkste is in de transitie van de lineaire naar de circulaire economie.

Type project

Circulair gebouw
Circulaire gebiedsontwikkeling
Herstructurering woonwijk
Samenbrengen van partijen en functies